Taş villa yaparken

Bodrum kireçtaşı sıcak bejden bal rengine, oradan açık kuma kadar uzanan bir aralıkta durur. Bu aralık sonradan seçilmez; duvar örülürken zaten oradadır. İçeride kireç sıva fildişi ya da kırık beyaza çekildiğinde taşın ışığıyla çatışmaz. Meşe, kepenkte de tavanda da boyanmadan kalır. Keten nötr tutulur, çünkü rengi kumaş seçerse duvarın kurduğu ton geriye itilir.

Beyaza çekilmiş bir cephe, koyu camla giydirilmiş bir duvar ya da ithal beyaz mermer kaplama, taşı araziden ayırır. İçeride ikinci bir renk düzeni açmaya da gerek yoktur. Salon, dışarıdaki taş ve sıvayla aynı kararda devam eder.

Bodrum yaklaşık 37° kuzeydedir. Haziran öğlesinde güneş tepede durur ve güneye bakan cam, derinliği o camın yüksekliğinden hesaplanmış yatay bir saçakla gölgelenebilir. Her pencereye aynı saçağı yazmak bu hesabın yerine geçmez. Ölçü, açıklığın boyuna göre değişir.

Batıda ışık akşama doğru alçalır. Yatay saçak o saatte gölge tutmaz; cam küçülür, önüne dikey bir meşe kepenk gelir. Denizi içeri almak için bütün cepheyi cama çevirmek de gerekmez. Saçağın altındaki tek açıklık manzarayı zaten çerçeveler. Taşı yaklaşık iki santimlik bir kaplama gibi yapıştırmak aynı türden bir hatadır. Isıyı duvarın kütlesi tutar, kaplamanın kalınlığı değil.

Arazide zeytin varsa ağaç kesilmez. Kot ve evin yaklaşımı ona göre verilir, çünkü ağaç gölgesini ve yerini çoktan kurmuştur. Bahçede maki, kekik ve lavanta bu toprağın bitkisidir. Çim, Bodrum yazında ayrı bir sulama düzeni ister ve burada yeri yoktur. Zemin çakıl ve taşla kapanır.

Su isteniyorsa avlunun gölgesine, dar bir tekne olarak alınır. Batıya açılan geniş bir havuz öğleden sonra güneşi cama vurduğu için, su manzaranın batı ucunda değil, avlunun içinde kalır.

Ege’de yaz meltemi büyük ölçüde kuzeyden eser ve Bodrum’un kuzey kıyısı bu rüzgârı daha doğrudan alır. Güneye bakan yamaç daha sıcak kalır. Esinti oraya, tepeyi aştıktan sonra, daha zayıf varır. Kuzey kıyı için çözülmüş bir cepheyi bu yamaca aynen taşımak, aynı yarımadada iki ayrı arazi olduğunu yok saymaktır.

Kalın taş, gündüz biriken ısıyı odaya ancak yavaş bırakır. Gece kepenkler açılıp karşılıklı pencereler aralanınca bu ısı dışarı çıkar. Serinlik, cephenin derli toplu durmasından gelmez. Taşın kütlesi gündüzün ısısını geciktirir, gece içeri alınan hava da o ısıyı dışarı taşır.

Eve yamacın üstünden, manzaraya bakan cephenin tersinden girilir. Otomobil ve servis bu kotta kalır, bakılan taraf boş bırakılır. Oturma, avluya ve gölgesi hesaplanmış güney açıklığına döner. Yataklar daha sakin koldadır. Odaların karşılıklı pencereleri, gece biriken ısının çıkacağı yolu açık tutar.

Banyo ile mutfağın çalışan tarafı girişe yakın durur. Su, avlunun gölgesinde dar bir teknede kalır. Batıya açılan geniş bir havuz öğleden sonra güneşi cama geri yansıttığı için, su manzaranın batı ucunda değil, avlunun içinde kalır.

Yaz kurak diye çatı ve ıslak hacim yalıtımı ertelenmez. Bodrum’da yağmur kışın gelir. Yamaçtan inen su avluya bırakılırsa, o su evin önüne ve zamanla içeriye yönelir. Taş bir kanal, inişi yapıdan uzak tutar.

Denize bakan bağlantıda çıplak çelik, tuzlu havada kısa sürede paslanır. Yerine paslanmaz çelik ya da boyalı alüminyum gelir. Güney camını saçak keser ve camın kendisi de ısıyı az geçirmelidir. Batıda açıklık küçük tutulur. Kireçtaşının üzerine nefes almayan çimento sıva çekmek ise nemi ve tuzu duvarın içinde bırakır.